Choroby od klimatyzacji w pracy a stan instalacji HVAC

Choroby od klimatyzacji, czy naprawdę można zachorować przez klimatyzację?

Hasło choroby od klimatyzacji często pojawia się wtedy, gdy pracownicy zaczynają skarżyć się na podrażnienie gardła, kaszel, suchość oczu, ból głowy lub dyskomfort podczas pracy. Sama obecność klimatyzacji nie oznacza jednak, że to właśnie urządzenie jest przyczyną dolegliwości. Problem może wynikać ze stanu instalacji, jakości powietrza, niewłaściwego nawiewu albo nieprawidłowych parametrów pracy systemu HVAC.

W obiektach przemysłowych sytuacja jest bardziej złożona niż w przypadku pojedynczego klimatyzatora. Za warunki wewnętrzne mogą odpowiadać centrale wentylacyjne, rooftopy, klimakonwektory, instalacje wody lodowej, systemy nawiewne i wywiewne oraz układy automatyki. Znaczenie ma również sam proces technologiczny, który może generować pył, ciepło, wilgoć lub inne zanieczyszczenia.

Dlatego skargi pracowników nie powinny prowadzić od razu do wniosku, że „klimatyzacja powoduje choroby”. Są natomiast sygnałem, że należy sprawdzić warunki w pomieszczeniach oraz sposób pracy instalacji.

Jakie dolegliwości mogą pojawiać się w klimatyzowanych pomieszczeniach?

Problemy z jakością środowiska wewnętrznego mogą wiązać się z różnymi, często nieswoistymi objawami. Pracownicy mogą zgłaszać między innymi:

• podrażnienie nosa i gardła,
• suchość lub pieczenie oczu,
• kaszel,
• uczucie suchości błon śluzowych,
• bóle głowy,
• zmęczenie i problemy z koncentracją,
• dyskomfort związany z nadmiernym chłodem lub przeciągiem.

Takie objawy mogą mieć wiele przyczyn i nie pozwalają samodzielnie rozpoznać źródła problemu. Jeżeli jednak nasilają się w konkretnym budynku lub określonej strefie hali, dobrze jest równolegle do kwestii zdrowotnych sprawdzić działanie wentylacji i klimatyzacji.

Serwis klimatyzacji przemysłowej z kontrolą filtrów i stanu centrali wentylacyjnej.

Syndrom chorego budynku a klimatyzacja przemysłowa

Z problemami jakości powietrza wiąże się pojęcie syndromu chorego budynku, określanego jako Sick Building Syndrome. Dotyczy ono sytuacji, w których osoby przebywające w danym obiekcie zgłaszają nieswoiste dolegliwości powiązane czasowo z pobytem w budynku, bez wskazania jednej konkretnej choroby lub jednego czynnika odpowiedzialnego za wszystkie objawy.

Nie oznacza to automatycznie, że przyczyną jest klimatyzacja. Pod uwagę trzeba brać również wentylację, ilość powietrza świeżego, temperaturę, wilgotność, lokalne źródła zanieczyszczeń oraz charakter prowadzonej produkcji.

W zakładzie przemysłowym diagnostyka powinna więc obejmować cały układ odpowiedzialny za warunki w pomieszczeniu. Samo umycie jednego urządzenia nie rozwiąże problemu, jeżeli jego źródło znajduje się na przykład w zabrudzonych filtrach centrali, nieprawidłowo działającym nawiewie albo niewłaściwie wyregulowanej instalacji.

Zabrudzenia w instalacji HVAC mogą pogarszać jakość powietrza

System HVAC podczas pracy transportuje duże ilości powietrza. Wraz z nim do filtrów, wymienników i innych elementów instalacji trafiają pyły oraz zanieczyszczenia obecne w pomieszczeniu i powietrzu zewnętrznym.

W zakładach produkcyjnych obciążenie instalacji bywa znacznie większe niż w typowym biurze. Źródłem zanieczyszczeń mogą być procesy obróbcze, pakowanie, produkcja spożywcza, druk, magazynowanie materiałów lub intensywny ruch wewnątrz hali.

Filtry powietrza

Filtr jest jednym z pierwszych elementów, które należy sprawdzić podczas diagnostyki. Nadmiernie zabrudzony wkład zwiększa opór przepływu i może ograniczyć ilość transportowanego powietrza. Nieprawidłowo zamontowany albo uszkodzony filtr nie zapewnia natomiast oczekiwanego poziomu filtracji.

W centralach wentylacyjnych i rooftopach należy kontrolować nie tylko sam wkład, ale również jego osadzenie, ramę oraz stan przestrzeni filtracyjnej.

Wymienniki i powierzchnie mające kontakt z powietrzem

Pył osadzający się na wymienniku ogranicza swobodny przepływ powietrza i pogarsza warunki wymiany ciepła. W instalacjach pracujących w trybie chłodzenia dodatkowym czynnikiem jest wilgoć powstająca podczas kondensacji pary wodnej.

Dlatego podczas serwisu trzeba ocenić stan wymienników, powierzchni wewnętrznych urządzenia oraz miejsc, w których mogą gromadzić się zabrudzenia.

Tace i odpływy skroplin

Skropliny powinny być skutecznie odprowadzane z urządzenia. Niedrożny odpływ, zabrudzona taca lub niesprawna pompka mogą powodować zaleganie wody i zwiększać ryzyko problemów higienicznych.

Niepokojącym sygnałem jest również charakterystyczny nieprzyjemny zapach pojawiający się po uruchomieniu instalacji. Nie należy go maskować preparatem zapachowym. Trzeba znaleźć miejsce, w którym powstaje.

Pleśń i wilgoć w instalacji klimatyzacyjnej

Wilgotne środowisko sprzyja rozwojowi pleśni, jeżeli jednocześnie występują odpowiednie warunki i dostępny jest materiał organiczny. Z tego powodu szczególnej kontroli wymagają miejsca narażone na zawilgocenie, zatrzymywanie skroplin lub gromadzenie zanieczyszczeń.

Zadaniem serwisu nie jest stwierdzanie, czy konkretna dolegliwość pracownika została wywołana przez pleśń. Technik powinien natomiast ocenić stan urządzenia, znaleźć źródło wilgoci lub zabrudzenia i usunąć przyczynę problemu technicznego.

Legionella a przemysłowe systemy chłodzenia

Temat Legionelli często jest automatycznie łączony z każdą klimatyzacją. Takie uproszczenie jest błędne. W systemach przemysłowych trzeba przede wszystkim ustalić, czy instalacja posiada elementy wykorzystujące wodę i mogące wytwarzać aerozol.

Innego podejścia wymaga zwykły układ bezpośredniego odparowania, a innego instalacja wykorzystująca chłodnie wentylatorowe, skraplacze wyparne, systemy adiabatyczne lub określone rozwiązania nawilżania.

Dlatego zagrożenia mikrobiologiczne należy oceniać na podstawie rzeczywistej budowy instalacji, a nie samego faktu, że w obiekcie działa klimatyzacja.

Niewłaściwy nawiew może powodować dyskomfort pracowników

Nie wszystkie problemy związane z klimatyzacją wynikają z zabrudzeń. Czasami urządzenia są czyste i technicznie sprawne, lecz instalacja została źle wyregulowana.

Zimny strumień powietrza skierowany bezpośrednio na stanowisko może powodować wyraźny dyskomfort. Podobny problem pojawia się, gdy w jednej części hali temperatura jest prawidłowa, a w innej występują strefy nadmiernego wychłodzenia.

Podczas diagnostyki trzeba więc sprawdzić:

• temperaturę powietrza nawiewanego,
• temperaturę w poszczególnych strefach obiektu,
• kierunek nawiewu,
• prędkość przepływu powietrza,
• pracę przepustnic i elementów regulacyjnych,
• ustawienia automatyki,
• rzeczywiste zapotrzebowanie obiektu na chłód.

W przypadku większych instalacji nie wystarczy zmienić temperatury na sterowniku. Przyczyną może być nieprawidłowa regulacja hydrauliczna, błędne sterowanie centralą albo niewłaściwy rozdział powietrza.

Klimatyzacja przemysłowa to część większego systemu

W zakładzie produkcyjnym komfort pracowników może zależeć od kilku współpracujących instalacji. Agregat wody lodowej wytwarza chłód, pompy transportują medium, centrale i klimakonwektory odbierają energię, a automatyka reguluje pracę całego układu.

Dlatego problemy odczuwane w hali nie muszą oznaczać awarii urządzenia znajdującego się najbliżej stanowiska pracy. Przyczyna może znajdować się znacznie wcześniej w instalacji.

Przykładowo niewystarczająca wydajność chłodnicza może prowadzić do prób kompensowania problemu zwiększeniem nawiewu. Niewłaściwa praca zaworu regulacyjnego może powodować niestabilną temperaturę. Zabrudzony wymiennik może ograniczać wydajność centrali. Błąd automatyki może natomiast powodować niewłaściwą współpracę poszczególnych sekcji urządzenia.

Rooftopy i centrale wentylacyjne wymagają szerszej diagnostyki

W przypadku rooftopów i central wentylacyjnych serwis powinien obejmować więcej niż samo czyszczenie wymiennika. Urządzenia te odpowiadają za parametry dużej ilości powietrza dostarczanego do hali, magazynu albo części produkcyjnej.

Podczas przeglądu należy zwrócić uwagę między innymi na:

• stan i szczelność filtrów,
• czystość wymienników,
• pracę wentylatorów,
• stan tac i odpływów skroplin,
• położenie przepustnic,
• ilość powietrza zewnętrznego i recyrkulowanego,
• czujniki temperatury i inne elementy pomiarowe,
• automatykę sterującą,
• układ chłodniczy urządzenia,
• stan instalacji elektrycznej.

Dopiero taka diagnostyka pozwala odpowiedzieć na pytanie, dlaczego instalacja nie utrzymuje wymaganych parametrów.

Chiller również może pośrednio wpływać na warunki w hali

W instalacji wody lodowej agregat chłodniczy zwykle nie ma bezpośredniego kontaktu z powietrzem, którym oddychają pracownicy. Nie oznacza to jednak, że jego stan nie ma wpływu na warunki panujące w obiekcie.

Jeżeli chiller nie osiąga wymaganej wydajności albo temperatura medium jest niestabilna, centrale i klimakonwektory nie otrzymują odpowiednich parametrów wody lodowej. Efektem może być niewystarczające chłodzenie, nierównomierna temperatura lub nieprawidłowa praca całego systemu.

Przy diagnostyce należy więc patrzeć na instalację jako całość. Oddzielne sprawdzanie każdego urządzenia bez oceny ich wzajemnej współpracy może nie ujawnić rzeczywistej przyczyny problemu.

Klimatyzacja, wentylacja i przepisy BHP

Stan urządzeń klimatyzacyjnych i wentylacyjnych w miejscu pracy nie jest wyłącznie sprawą komfortu. Instalacje powinny być odpowiednio utrzymywane, a ich praca nie powinna powodować przeciągów, nadmiernego wyziębienia ani przegrzewania pomieszczeń.

Strumień powietrza z urządzeń nawiewnych nie powinien być kierowany bezpośrednio na stanowiska pracy. Istotne jest także zapewnienie wymaganej wymiany powietrza wynikającej z funkcji pomieszczenia, występujących zanieczyszczeń oraz warunków technologicznych.

W zakładach przemysłowych trzeba dodatkowo uwzględnić zanieczyszczenia powstające podczas produkcji. System zaprojektowany prawidłowo dla czystej hali może pracować zupełnie inaczej po zmianie procesu technologicznego, zwiększeniu liczby maszyn lub rozbudowie linii.

Kiedy warto zlecić diagnostykę instalacji HVAC?

Nie należy czekać na całkowite zatrzymanie urządzenia. Wiele problemów rozwija się stopniowo i wcześniej daje zauważalne sygnały.

Kontrolę instalacji dobrze przeprowadzić, gdy występuje:

• nieprzyjemny zapach z nawiewu,
• częste zgłoszenia pracowników dotyczące przeciągów lub nadmiernego chłodu,
• nierównomierna temperatura w różnych częściach obiektu,
• widoczne zabrudzenie filtrów lub wymienników,
• problem z odprowadzaniem skroplin,
• spadek wydajności klimatyzacji,
• niestabilna praca urządzeń,
• wzrost zużycia energii bez wyraźnej przyczyny,
• częste alarmy rooftopów, central lub agregatów chłodniczych.

Jeżeli dolegliwości pracowników występują głównie w konkretnej hali, pomieszczeniu albo strefie, również jest to informacja, którą należy przekazać serwisowi. Pomaga ona określić obszar wymagający pomiarów.

Co powinien sprawdzić serwis klimatyzacji przemysłowej?

Profesjonalna diagnostyka nie powinna zaczynać się od przypadkowej wymiany części ani od samego czyszczenia. Najpierw trzeba ustalić, w jaki sposób działa instalacja i gdzie parametry odbiegają od oczekiwanych.

Zakres kontroli zależy od konstrukcji systemu, ale może obejmować:

• pomiary temperatur w instalacji i pomieszczeniach,
• kontrolę przepływu powietrza,
• ocenę stanu filtrów i wymienników,
• kontrolę odpływu skroplin,
• sprawdzenie wentylatorów i przepustnic,
• diagnostykę automatyki i czujników,
• kontrolę układu chłodniczego,
• sprawdzenie parametrów wody lodowej, jeżeli instalacja wykorzystuje chiller,
• ocenę współpracy agregatu, pomp i odbiorników chłodu,
• sprawdzenie alarmów i historii pracy urządzeń.

W instalacjach przemysłowych najważniejsze jest znalezienie przyczyny, a nie jedynie usunięcie widocznego skutku.

Czyszczenie klimatyzacji to tylko część prawidłowego serwisu

Jeżeli problemem są zabrudzenia, urządzenie rzeczywiście wymaga dokładnego czyszczenia odpowiednich elementów. Nie oznacza to jednak, że każdą nieprawidłowość można rozwiązać dezynfekcją.

Jeżeli instalacja dostarcza za mało świeżego powietrza, niewłaściwie rozdziela nawiew lub pracuje z błędnymi nastawami, samo czyszczenie nie usunie problemu. Podobnie jest w przypadku niesprawnej automatyki, niedostatecznej wydajności chłodniczej czy problemów hydraulicznych w instalacji wody lodowej.

Dlatego serwis powinien łączyć kontrolę higieniczną z diagnostyką techniczną całego systemu.

Jak ograniczyć problemy związane z klimatyzacją w zakładzie?

Podstawą jest regularna kontrola instalacji dostosowana do warunków jej pracy. Innej obsługi wymaga czysta przestrzeń magazynowa, a innej hala, w której podczas produkcji powstają pyły lub duże ilości ciepła.

Dobrą praktyką jest:

• regularne kontrolowanie i wymienianie filtrów,
• utrzymywanie wymienników w czystości,
• sprawdzanie odpływów skroplin,
• kontrolowanie kierunku i parametrów nawiewu,
• sprawdzanie czujników oraz automatyki,
• analizowanie alarmów urządzeń,
• kontrolowanie wydajności chłodniczej,
• prowadzenie dokumentacji wykonanych czynności i pomiarów.

Częstotliwość serwisu powinna wynikać z rodzaju urządzenia, zaleceń producenta, czasu pracy, stopnia zanieczyszczenia środowiska oraz znaczenia instalacji dla procesu produkcyjnego.

Choroby od klimatyzacji mogą być sygnałem problemu technicznego

Choroby od klimatyzacji to popularne określenie, które upraszcza znacznie bardziej złożony problem. Dolegliwości zgłaszane przez pracowników mogą mieć różne przyczyny i wymagają odpowiedniej oceny medycznej. Jednocześnie powtarzające się skargi w konkretnym obiekcie są powodem, aby sprawdzić jakość działania instalacji HVAC.

W obiekcie przemysłowym kontrola nie powinna ograniczać się do jednostki znajdującej się najbliżej pracownika. Trzeba ocenić centrale wentylacyjne, rooftopy, układ nawiewny, automatykę, instalację chłodniczą oraz, jeżeli występuje, system wody lodowej z chillerem.

Dobrze wykonany serwis pozwala znaleźć rzeczywistą przyczynę problemu. Może nią być zabrudzenie, nieprawidłowy przepływ powietrza, błędne nastawy, niesprawny element automatyki albo problem z wydajnością chłodniczą całego systemu.

Tekst ma charakter informacyjny i nie zastępuje konsultacji z lekarzem. W przypadku występowania lub nasilania się dolegliwości zdrowotnych należy skonsultować się ze specjalistą.

Najczęściej zadawane pytania

Czy od klimatyzacji można zachorować?

Sama sprawna klimatyzacja nie oznacza przyczyny choroby. Dolegliwości mogą być związane między innymi z jakością powietrza, zabrudzeniami, nadmiernym wychłodzeniem lub niewłaściwym nawiewem. Ich przyczynę zdrowotną powinien ocenić lekarz, a stan instalacji technicznej serwis HVAC.

Czy brudna klimatyzacja może wpływać na jakość powietrza?

Tak. Zabrudzone filtry, wymienniki i inne elementy instalacji mogą pogarszać warunki przepływu i jakość powietrza. Szczególnej kontroli wymagają również miejsca, w których gromadzi się wilgoć lub zalegają skropliny.

Jak sprawdzić, czy problem leży w klimatyzacji przemysłowej?

Potrzebna jest diagnostyka instalacji. Serwis może sprawdzić temperaturę, przepływ powietrza, filtry, wymienniki, skropliny, automatykę oraz parametry układu chłodniczego. W instalacji wody lodowej należy także ocenić pracę chillera, pomp i odbiorników chłodu.

Czy samo czyszczenie klimatyzacji wystarczy?

Nie zawsze. Czyszczenie pomaga wtedy, gdy przyczyną są zabrudzenia. Jeżeli problem wynika z nieprawidłowego nawiewu, automatyki, wentylacji albo niedostatecznej wydajności chłodniczej, potrzebna jest również diagnostyka i regulacja instalacji.