Zamarznięta nagrzewnica w centrali: alarm, przyczyny i co zrobić

Zamarznięta nagrzewnica w centrali to awaria, po której urządzenie zwykle nie wraca do pracy bez naprawy, bo pęknięta wężownica zalewa tacę i komorę. Najczęściej poprzedza ją alarm przeciwzamrożeniowy, czasem powtarzany przez wiele dni. W tym poradniku wyjaśniamy, co oznacza ten alarm, co zrobić od razu i jak przygotować centralę do zimy.

Tekst jest przeznaczony dla działów utrzymania ruchu i administratorów obiektów z przemysłowymi centralami wentylacyjnymi. Nie zawiera nastaw ani sposobów obchodzenia zabezpieczeń, ponieważ te zależą od konkretnego sterownika i instalacji.

Czym jest alarm przeciwzamrożeniowy w centrali

Zabezpieczenie przeciwzamrożeniowe pilnuje, żeby woda w nagrzewnicy nie zamarzła. Zwykle tworzą je dwa elementy. Pierwszy to termostat przeciwzamrożeniowy z kapilarą rozciągniętą za nagrzewnicą po stronie powietrza. Drugi to czujnik temperatury wody powrotnej na króćcu powrotnym nagrzewnicy.

Gdy temperatura spada zbyt nisko, sterownik ogłasza alarm i próbuje dogrzać wężownicę. Typowa reakcja to zatrzymanie wentylatorów, zamknięcie przepustnic, pełne otwarcie zaworu nagrzewnicy i praca pompy. Szczegóły zależą jednak od producenta, sterownika i wersji oprogramowania. Kilka przykładów z dokumentacji producentów:

• Klimor EVO-S ze sterownikami El-Piast. Alarm A_ThHWair oznacza zadziałanie termostatu przeciwzamrożeniowego nagrzewnicy wodnej. Według DTR układ się zatrzymuje, zawór nagrzewnicy jest otwierany w pełni, a alarm potwierdza się po wygrzaniu. Wielokrotne zadziałanie w ciągu godziny blokuje układ do potwierdzenia, a w historii widać wtedy alarm A_3xThHWair.
• VTS ze sterownikiem uPC3 (centrale od końca 2019 roku). Oprogramowanie ma osobny alarm z wejścia cyfrowego termostatu (A216) i alarm od zbyt niskiej temperatury wody powrotnej nagrzewnicy (A249). Reakcja to zatrzymanie wentylatorów, zamknięcie przepustnic i wymuszenie grzania.
• Swegon GOLD. Według dokumentacji nowszych generacji alarmu zabezpieczenia przed zamrożeniem nie kasuje się przez sieć komunikacyjną. Nie da się go więc skasować zdalnie z systemu BMS.

To tylko przykłady. Ta sama marka w różnych latach stosowała różne sterowniki, a reakcja na alarm zależy też od konfiguracji przy uruchomieniu. Logikę konkretnej centrali opisuje jej dokumentacja, na przykład DTR automatyki Klimor EVO-S albo opis oprogramowania VTS uPC3. Więcej o sterownikach El-Piast piszemy we wpisie sterownik El-Piast w centrali Klimor.

Alarm przeciwzamrożeniowy w centrali: co zrobić od razu

Poniższe kroki są bezpieczne dla obsługi obiektu i nie wymagają ingerencji w sterownik. Ich celem jest ochrona wężownicy i instalacji elektrycznej do czasu przyjazdu serwisu.

1. Nie kasować alarmu wielokrotnie i nie uruchamiać centrali na siłę. Każde skasowanie bez usunięcia przyczyny to kolejny start z zimną wężownicą. W sterownikach z blokadą po kilku zadziałaniach i tak skończy się to zatrzymaniem układu.
2. Sprawdzić, czy jest grzanie. Czy węzeł cieplny lub kotłownia pracuje i czy termometry na zasilaniu nagrzewnicy pokazują ciepły czynnik.
3. Sprawdzić, czy krąży pompa obiegu nagrzewnicy: czy ma zasilanie, czy pracuje i czy nie zgłasza awarii.
4. Obejrzeć tacę i komorę nagrzewnicy pod kątem wody, lodu i zacieków. Drzwi sekcji otwierać tylko przy zatrzymanej centrali i zgodnie z zasadami BHP obiektu.
5. Przy wycieku odciąć obieg nagrzewnicy zaworami odcinającymi i zabezpieczyć instalację elektryczną. Jeżeli woda dostała się do falownika, silników lub szafy sterowniczej, nie załączać zasilania do czasu oceny serwisu.
6. Wezwać serwis i przekazać kod alarmu, zdjęcia wyświetlacza, tacy i nagrzewnicy oraz informację, kiedy alarm pojawił się po raz pierwszy.

Celowo nie podajemy instrukcji mostkowania zabezpieczeń, kasowania blokad ani zmiany nastaw. Te czynności wymagają znajomości konkretnego układu, a błąd może skończyć się rozsadzoną wężownicą.

Zamarzanie nagrzewnicy wodnej: najczęstsze przyczyny

Pompa obiegowa i zawór z siłownikiem w węźle wężownicy centrali.

Zamarznięcie rzadko ma jedną przyczynę. Zwykle nakłada się kilka drobnych usterek, które osobno nie zatrzymałyby centrali. Od tej listy zaczynamy diagnostykę:

• pompa nie pracuje albo nie przetacza wody na postoju centrali; bez przepływu woda w wężownicy stygnie nawet przy otwartym zaworze,
• brak ciepła lub przepływu: wyłączony węzeł, awaria kotłowni, zamknięty zawór odcinający, zatkany filtr siatkowy,
• zapowietrzenie i niedrożność części rurek wężownicy, które bez przepływu zamarzają jako pierwsze,
• zawór lub siłownik: zacięty zawór, uszkodzony siłownik, brak sygnału ze sterownika albo praca tylko w części zakresu,
• czujnik w złym miejscu lub uszkodzony: kapilara zwinięta w jednym punkcie zamiast rozciągnięta na przekroju, czujnik wody powrotnej bez kontaktu z rurą, niepodłączone przewody,
• logika startu zimą i czas wygrzewania: przepustnice otwierają się, zanim nagrzewnica zostanie wygrzana, albo czas wygrzewania odbiega od dokumentacji,
• zanik zasilania i otwarte przepustnice: bez napięcia pompa i zawór przestają działać, a przepustnice bez sprężyny powrotnej mogą zostać otwarte i wpuszczać mroźne powietrze,
• za słaby glikol w instalacjach napełnionych roztworem; stężenie zmienia się po dolewkach wody i wymaga pomiaru,
• zła praca odzysku ciepła lub obejścia: przy usterce wymiennika odzysku, by-passu lub ich sterowania na nagrzewnicę trafia zimniejsze powietrze, niż zakładał projekt,
• nieszczelne przepustnice, które na postoju przepuszczają zimne powietrze do sekcji nagrzewnicy,
• przyczyny po stronie czerpni i instalacji powietrznej; wskazujemy je w protokole, a usuwa je wykonawca instalacji.

Większość punktów z tej listy dotyczy automatyki, a nie samej wężownicy. Dlatego po alarmach przeciwzamrożeniowych sprawdzamy sterownik, czujniki i sekwencje pracy w ramach usługi sterowanie i automatyka central wentylacyjnych.

Jak to wygląda w praktyce

Zamarznięta nagrzewnica w centrali rzadko jest zaskoczeniem dla sterownika, co dobrze widać w poniższych przykładach. Pochodzą one z naszej dokumentacji. Przy każdym podajemy status, żeby było jasne, co jest diagnozą, a co wykonaną pracą.

Sterownik z demontażu badany w warsztacie. W naszym warsztacie w Wałsnowie odczytaliśmy przez Modbus dwa używane sterowniki El-Piast z central Klimor EVO-S. W pamięci jednego z nich, z wcześniejszej pracy na nieznanym obiekcie, była seria alarmów A_ThHWair i A_3xThHWair z grudnia i stycznia. To kilkadziesiąt zadziałań termostatu przeciwzamrożeniowego i blokad, a obok nich alarmy niskiej temperatury nawiewu. Czas wygrzewania nagrzewnicy był ustawiony inaczej niż w DTR, a pora roku na stałe ustawiona na „Zima”. Wniosek: sterownik sygnalizował problem tygodniami. Status: test warsztatowy, nie zlecenie.

Trzy centrale w ośrodku w Warszawie (archiwum). Podczas przeglądu stwierdziliśmy, że w jednej z central czujnik przeciwzamrożeniowy nie był podłączony. Nagrzewnica pracowała więc bez tego zabezpieczenia, choć czujnik był zamontowany. We wszystkich trzech centralach niepodłączone były też czujniki otwarcia drzwi. Status: przegląd wykonany, zalecenia przekazane.

Zamarznięta centrala w Warszawie (archiwum). Obieg nagrzewnicy wodnej nie miał pompy wymuszającej, a układ nie miał sygnalizacji ani wyłączenia przeciwzamrożeniowego. W takim układzie nic nie reaguje na spadek temperatury, zanim woda zamarznie. Status: diagnoza i oferta, doposażenie układu z nową nagrzewnicą albo naprawa nagrzewnicy.

Wydział uczelni w Warszawie. Po podaniu wody lodowej chłodnica wodna centrali PM-Luft GOLD zaczęła mocno przeciekać i zalała wnętrze urządzenia. Na rurkach były pęknięcia wzdłużne, dlatego według protokołu przyczyną było prawdopodobnie zamarznięcie. Nie wykluczono korozji ani uderzenia hydraulicznego. To chłodnica, a nie nagrzewnica, ale zamarzająca woda rozsadza oba wymienniki w ten sam sposób. Status: diagnoza i oferta naprawy.

Czy zamarzniętą nagrzewnicę w centrali da się naprawić?

Rurki wężownicy chłodnicy wodnej, na jednym kolanie ognisko korozji w miejscu wycieku.

W wielu przypadkach tak. Gdy pęknięć jest niewiele, a rurki i lamele są w dobrym stanie, wężownicę naprawia się lutowaniem twardym, wymianą kolan albo zaślepieniem pojedynczych rurek. Potem wykonuje się próbę szczelności. Przy rozległych pęknięciach naprawa bywa nieopłacalna i lepszym wyjściem jest nowa wężownica pod wymiar.

Sama naprawa nie wystarczy, jeśli przyczyna zostaje w automatyce lub hydraulice. Diagnozę, naprawę i kontrolę zabezpieczeń przed ponownym uruchomieniem opisujemy na stronie naprawa nagrzewnic wodnych.

Jak zapobiegać zamarzaniu nagrzewnicy wodnej przed zimą

Zamarzniętej nagrzewnicy w centrali najłatwiej zapobiec jesienią, przed pierwszymi przymrozkami. Listę warto przejść razem z serwisem, bo część punktów wymaga pomiarów i dostępu do sterownika:

• test działania zabezpieczenia przeciwzamrożeniowego wykonany przez serwis: czy termostat lub czujnik wyzwala alarm i czy sterownik reaguje zgodnie z dokumentacją,
• pompa i jej sygnalizacja: praca, zabezpieczenie i sygnał awarii w sterowniku,
• zawór i siłownik: pełny skok, reakcja na sygnał sterujący, brak zacięć,
• glikol: pomiar stężenia, jeśli instalacja jest napełniona roztworem,
• odpowietrzenie nagrzewnicy i obiegu oraz czystość filtra siatkowego,
• sekwencja startu: wygrzewanie nagrzewnicy przed otwarciem przepustnic i uruchomieniem wentylatorów,
• zachowanie po zaniku zasilania: czy przepustnice się zamykają, czy pompa i zawór wracają do pracy oraz czy centrala startuje sama, czy czeka na potwierdzenie,
• przepustnice: szczelność, siłowniki i sprężyny powrotne.

Centrale odstawione na zimę wymagają osobnego zabezpieczenia: spustu wody z wężownicy albo ochrony według dokumentacji producenta, na przykład napełnienia czynnikiem niezamarzającym. Woda pozostawiona w nieużywanej wężownicy może zamarznąć, a wyciek wychodzi na jaw dopiero przy ponownym uruchomieniu.

Te punkty sprawdzamy w ramach przeglądu centrali wentylacyjnej. Zmiany w logice sterowania, sekwencjach startu i reakcji na alarmy wykonujemy jako osobną usługę automatyki.

Kiedy wezwać serwis

Serwis warto wezwać, gdy:

• alarm przeciwzamrożeniowy wraca po skasowaniu albo sterownik zablokował układ,
• pod nagrzewnicą jest woda, lód lub zacieki,
• spada ciśnienie w obiegu grzewczym,
• temperatura nawiewu jest za niska mimo pracy pompy i otwartego zaworu,
• centrala przeszła zanik zasilania w czasie mrozu.

W każdym z tych przypadków zamarznięta nagrzewnica w centrali jest realnym ryzykiem, nawet jeśli wycieku jeszcze nie widać. Wcześniejsza diagnostyka może oszczędzić osuszania centrali i naprawy rozsadzonej wężownicy.

Pytania i odpowiedzi

Czy można skasować alarm przeciwzamrożeniowy i uruchomić centralę?

Jednorazowe skasowanie po usunięciu przyczyny jest zwykłą czynnością obsługi, jeśli dopuszcza je instrukcja centrali. Wielokrotne kasowanie bez sprawdzenia grzania, pompy i zaworu grozi zamrożeniem wężownicy. Część sterowników po kilku zadziałaniach blokuje układ, a w niektórych, na przykład w Swegon GOLD, alarmu nie skasuje się zdalnie przez sieć.

Gdzie powinien być zamontowany termostat przeciwzamrożeniowy?

Kapilarę termostatu prowadzi się zwykle po stronie wylotu powietrza z nagrzewnicy, tak aby obejmowała przekrój wymiennika, a nie jeden punkt. Dokładne miejsce i sposób prowadzenia określa dokumentacja producenta centrali. Kapilarę zwiniętą w jednym miejscu traktujemy jako błąd montażu.

Woda czy glikol w obiegu nagrzewnicy?

Decyduje projekt instalacji. Glikol o właściwym stężeniu obniża temperaturę zamarzania, ale zbyt mocny roztwór obniża wydajność, a stężenie trzeba kontrolować. Przy samej wodzie ochrona zależy w całości od sprawnej pompy, zaworu i automatyki, także po zaniku zasilania.

Czy alarm przeciwzamrożeniowy oznacza, że nagrzewnica już pękła?

Nie. Alarm oznacza, że temperatura spadła poniżej progu zabezpieczenia i sterownik próbuje ochronić wężownicę. Pęknięcie potwierdza dopiero wyciek, spadek ciśnienia w obiegu albo próba szczelności. Częste alarmy są jednak sygnałem, że przyczynę trzeba znaleźć przed kolejnymi mrozami.

Ile kosztuje naprawa zamarzniętej nagrzewnicy w centrali?

Koszt zależy od liczby pęknięć, stanu rurek i lamel, dostępu do sekcji, potrzeby demontażu oraz od tego, co trzeba poprawić w automatyce. Kwotę podajemy w ofercie po płatnej diagnostyce na obiekcie.

Zgłoś alarm lub uszkodzoną nagrzewnicę

Do zgłoszenia przydadzą się poniższe dane. Brak części z nich nie blokuje zgłoszenia.

• firma i lokalizacja obiektu,
• marka i model centrali (zdjęcie tabliczki),
• kod alarmu i zdjęcie wyświetlacza, najlepiej z historią alarmów,
• zdjęcia tacy i nagrzewnicy, jeśli widać wodę lub lód,
• dostęp do urządzenia: dach, wysokość, godziny pracy obiektu,
• pilność: centrala stoi, pracuje z alarmem albo kontrola może być planowa.

Telefon: +48 501 179 381
E-mail: info@skic.com.pl
Formularz: zgłoszenie serwisowe

Termin wizyty ustalamy indywidualnie. Diagnostyka na obiekcie jest płatna i rozliczana osobno od naprawy. Baza serwisowa: Wałsnów 22B, 26-505 Wałsnów, obszar działania: cała Polska. Pełny zakres prac opisuje strona serwis i naprawa central wentylacyjnych, a naprawę wężownic strona naprawy nagrzewnic wodnych.